BOEKBESPREKINGEN LEVENSKUNST VAN OUDEREN
‘Zin in Zorg’tijdschrift van de organisatie Relief, over zorg, ethiek en levensbeschouwing. Januari 2006
“Levenskunst van ouderen van Liebje Hoekendijk, praktische filosofie met een persoonlijk accent.
Wout Huizing verzuchtte in de vorige Zin in Zorg dat er behoefte is aan bezinning op levenskunst bij ouderen, die niet alleen de vele mogelijkheden belicht, maar ook de toenemende beperkingen. Hij wordt op zijn wenken bediend. Hoekendijks boek doet dit. Zij pleit voor een ‘Age Wave’, die de dominante waarden van onze cultuur van een eigen accent voorziet: diepgang, relativeren, het geschenk van het loslaten, duurzame relaties, aandacht voor het kleine etc. Leven uit deze waarden heet levenskunst, of het zoeken naar zin. Daarmee dient de oudere niet alleen zichzelf maar de hele samenleving. Praktisch, informatief en geschreven met een open blik”
Relevant, tijdschrift van de NVVE, januari 2006
“Liebje Hoekendijk, ‘Levenskunst van ouderen’. Hoekendijk schreef met dit boek een soort hommage aan de ouderen. Aan de orde komen thema’s als herinneringen, zingeving, seks, depressie, overlijden en afhankelijkheid van hulp. Hoe is bijvoorbeeld het leven in een verpleeghuis dragelijk te maken?”
‘Nestor’ blad van de UnieKBO
“Levenskunst van ouderen’. Een rijke tocht door zoveel mogelijk deellandschappen van het leven van ouderen. Mooie voorbeelden en citaten maken invoelbaar hoe divers en genuanceerd er van mensen boven de vijftig een beeld te schetsen valt. Het boek is vooral een injectie van nieuw élan, van enthousiasme voor alles wat nog mogelijk is dwars door beperkingen heen”.
‘Tijdschrift voor de zorg’, februari 2006, rubriek VAKBOEKEN
“Ouder worden betekent een nieuw leven krijgen. Ineens is er veel vrije tijd, er overlijden naasten en de vergeetachtigheid gaat opspelen. Het boek ‘Levenskunst van ouderen’ beschrijft alles waar ouderen in hun nieuwe levensfase mee te maken krijgen, van nadenken over de zin van het leven tot het aanbidden van het jong-zijn. Humoristische cartoons maken het boek luchtig en de foto’s nemen je mee in de wereld van de zorgvrager”.
‘Perspectief’ blad van de PCOB, januari 2006
“Wat Spock vroeger was voor opvoeders, is dit boek voor iedereen die vijftig jaar en ouder is’, zo typeert mevrouw Gardeniers, oud-minister van Volksgezondheid, het boek ‘Levenskunst van ouderen’.In dit boek bespreekt auteur Liebje Hoekendijk met een kritische blik de humor thema’s als: herinneringen, zingeving, kleinkinderen, afhankelijkheid van hulp, depressie en overlijden.
Oud-zijn is voor veel mensen een feest. Vrijheid, kunnen doen wat je wilt en minder verplichtingen. En dat terwijl de maatschappij van senioren en vergrijzing juist een probleem maakt. Senioren worden vaak gezien als ‘doelgroep’, mensen die hulp nodig hebben, niet als een groep die een belangrijke bijdrage kan leveren aan de samenleving, ook al is dat niet op de (beltaalde) arbeidsmarkt. Senioren hebben ook een bijdrage te leveren aan de cultuur, aan de manier van denken over onze tijd”
ANBO Vizier december 2005
“ Aldert Hazenberg, onze bestuursvoorzitter, kreeg op 12 oktober het eerste exemplaar van het boek Levenskunst van ouderen uitgereikt. De auteur benadert oud zijn als een feest: vrijheid, vrije tijd en kunnen doen wat je wilt”
En in ANBO Vizier van maart 2006 een recensie:
“De maatschappij maakt van ouderdom en vergrijzing vaak een probleem. Ouderen kunnen worden gezien als een groep die hulp nodig heeft. Zeker niet als een groep die een belangrijke bijdrage kan leveren aan de samenleving. Auteur Liebje Hoekendijk bespreekt met een kritische blik en een dosis humor het ouder worden in de Nederlandse samenleving in haar boek ‘Levenskunst van ouderen’. Hoekendijk put daarbij uit de ervaringen van ouderen zelf. Aan de orde komen thema’s als herinneringen, zingeving, en seks, maar ook vraagstukken als afhankelijkheid van hulp, depressie en overlijden”.
‘Interactief’, uitgave van de Brabantse Vereniging Welzijn Ouderen, december 2004
Een interview van 2 paginas door Ilse van Dongen, getiteld ‘Oud worden is hard werken’. Inleiding:
‘Het boek Levenskunst van ouderen’ heeft als ondertitel ‘Praktische filosofie met een persoonlijk accent’. Liebje Hoekendijk is de auteur van het boek en met haar 74 jaar straalt alles aan haar levenskunst uit. ‘Ouderen hebben een slecht imago in onze maatschappij’ aldus Liebje ‘met als gevolg dat veel mensen zich niet kunnen voorstellen dat het leuk is om oud te zijn.’Ik wil een ander beeld schetsen. Tevens wilde ik inventariseren wat het betekent om oud te zijn. De beste manier om ergens achter te komen is erover te schrijven. En dat heb ik dus gedaan.’
Op 7 maart, in de bijlage van Het Parool, artikel van stijlredacteur Bregje Lampe:
Ouderen zijn bezig met een opmars, voorspellen trendwatchers, marketeers en ouderen zelf. De 74-jarige Liebje Hoekendijk wijdde een boek aan het ouder worden. “Ouder worden is een feest.” De nieuwe generatie vijftigplussers is kapitaalkrachtig en heeft genoeg tijd om veel geld te spenderen.
Ouderen worden nogal eens afgeschilderd als een probleemgroep. Zonder veel geld en zonder perspectief. Onzin, vindt Hoekendijk, auteur van ‘Levenskunst van ouderen’. “Ik wil af van het negatieve imago dat rondom ouderen hangt,” zegt ze. “Oud wordt gezien als ‘niet meer jong’. Het ideaalbeeld van de maatschappij is wat mij betreft teveel gericht op jong zijn. Ouderen worden enkel gezien als een object, voor zorg en commercie.”
Hoekendijk vond het tijd voor een positief geluid. En dus worden de medische en juridische aspecten van het ouder worden in haar boek bewust buiten beschouwing gelaten. In plaats daarvan haalt ze voorbeelden aan van mensen die de periode na hun pensionering de beste tijd van hun leven vinden. Mensen zonder kinderen en zonder werk. Mensen die het laatste beetje energie gebruiken om een oude wens in vervulling te laten gaan. Mensen die ineens voldoende tijd hebben om vaker op vakantie te gaan en om ongegeneerd te genieten.
Haar broer bijvoorbeeld, die op zijn 65ste besloot om voor anderhalf jaar, alleen in een zeilboot, de Atlantische Oceaan over te varen. “Ik had natuurlijk makkelijk het een en ander kunnen verzinnen. Maar alle verhalen die ik aanhaal zijn echt waar. Dat ouderdom te maken heeft met tijd, ruimte en genieten van het leven, wordt nog veel te weinig erkend,” aldus Hoekendijk.
De cijfers liegen er niet om. Bijna eenderde van de Nederlandse bevolking is nu boven de vijftig. Jaarlijks komen er ongeveer honderd duizend vijftigplussers bij. In 2020 wordt het aandeel van de vijftigplussers geraamd op veertig procent.
Financieel zit deze groep er warmpjes bij. Het besteedbaar inkomen neemt na het 55ste levensjaar iets af, maar het vermogen van ouderen is veel groter dan dat van jongeren. Gemiddeld bezit een hoofdkostwinner van 55 tot 65 jaar, 86.500 euro. Een jongere, tussen de 25 en 35, bezit gemiddeld 18.100 euro.
Het bestedingspatroon van de ouderen anno nu, is heel anders dan dat van de ouderen een aantal decennia geleden. Onderzoek heeft aangetoond dat de huidige generatie ouderen tot drie keer meer kan spenderen dan de vorige. De babyboomers, die nu tussen de vijftig en zestig zijn, hebben een heel leven lang hard gewerkt. Ze vinden dat het nu hun beurt is om optimaal van het leven te genieten. Zo worden ze ook liever niet aangesproken als senior. Tenzij er een financieel voordeel te behalen valt.
Voor deze nieuwe ouderen werd onlangs een nieuwe term bedacht: Mokka’s. Dat staat voor mondig, kapitaalkrachtig en actief. Ruurd Hielkema, directeur van Trendbox, vindt dat we voorzichtig moeten zijn met het gebruik van zo’n nieuwe term: “Het slaat op een substantieel deel van de ouderen. Maar je moet oppassen dat je niet doorslaat naar een stereotype. Ouderen zijn, net als alle andere leeftijdsgroepen, een segment van de bevolking dat je moet differentiëren. Er zijn ook heel veel ouderen die niet zo levenslustig zijn, en die niet zoveel te besteden hebben.”
Edgar Keehnen directeur van Agewise, Nederlands enige marketingbureau dat zich speciaal richt op de vijftigplus doelgroep, is het met Hielkema eens. “We hebben het over ruim vijf miljoen vijftigplussers, die kun je niet zomaar over één kam scheren. Generaliseren wordt sowieso moeilijker met de jaren. Want fysiek en emotioneel verschillen oudere mensen veel meer van elkaar dan jongere mensen. De ouderdom heeft ook een keerzijde. De meest kwetsbare groep in onze samenleving bestaat nog altijd uit alleenstaande vrouwen van zeventig jaar en ouder. Maar die groep wordt steeds kleiner. Terwijl de groep kapitaalkrachtige, mondige vijftigplussers steeds groter wordt.”
De oudere consument vormt een veelbelovende groeimarkt. Maar ook een vergeten doelgroep. Want nog steeds wordt anti-rimpelcrème veelal aangeprezen door langharige blondines. Ook de covers van de meeste tijdschriften worden gedomineerd door jonge dames. Behalve dan die van Plus magazine, daarop prijkt een vrouw die overduidelijk de dertig allang gepasseerd is. Met een oplage van 289.016 over het laatste kwartaal is Plus magazine het grootste maandblad in Nederland. En een van de succesvolste titels van Sanoma uitgevers.
Het zich richten op de ouderenmarkt is een verstandige strategie, vindt Keehnen. “Ouderdom vormt een gigantische markt. Onterecht bestaat nog steeds het beeld van grijze duiven die achter de geraniums het leven aan zich voorbij zien trekken. Dat is achterhaald. Mensen die op hun 58ste met pensioen gaan, tellen gemiddeld nog zeker twintig jaar mee. Ik zeg altijd: wie de ouderen heeft, heeft de toekomst. Dat is een kwestie van het kijken naar demografische ontwikkelingen.”
Hoekendijk onderstreept het belang van ouderen. “Omdat onze samenleving betaald werk zo hoog in het vaandel heeft staan, wordt nogal eens vergeten dat ouderen wel degelijk actief een bijdrage leveren aan de maatschappij. Meer dan de helft van de vrijwilligers zijn vijftigplussers. Ouderen nemen ook, met de zog voor een partner, een groot gedeelte van de mantelzorg op zich. Jongeren kunnen bovendien veel van ouderen leren. Over de manier waarop zij in het leven staan en over de dingen die zij meegemaakt hebben.”
Ouderen worden steeds mondiger. “Je zult steeds meer van mijn generatie gaan merken,” zegt Hoekendijk. “En de babyboomers, die nu begin zestig zijn, laten ook aan de maatschappij merken dat ze er zijn. Generaties voor mij deden dat veel minder. Voorheen waren ouderen lang niet zo mondig.”
Wanneer eenmaal de commerciële waarde van deze groep is erkend, blijft de vraag hoe deze groep moet worden aangepakt. Een vijftigplusser gaat nu eenmaal niet ineens andere koekjes eten, enkel omdat hij of zij een bepaalde leeftijdsgrens gepasseerd is. Of omdat ze misschien meer geld en vrije tijd hebben. Sterker nog, je zou denken dat iemand na vijftig jaar reclame allang heeft bedacht welke merken hij of zij prettig vindt.
Niet dus. “Dat is typisch een van de vooroordelen die rondom ouderen hangen: ‘eens een Opel, altijd een Opel’. Maar merkkeuzes worden heroverwogen. Er worden net zo goed nieuwe beslissingen gemaakt door ouderen. Sommigen daarvan kunnen ingegeven zijn door het ouder worden. Neem de aanschaf van incontinentieverband, of een rollator. Maar daarnaast drinken ouderen net zo goed thee, en eten ze yoghurt. Dat soort producten richt zich enkel op jonge mensen,” aldus Keehnen. Seniorenmarketing staat volgens hem in Nederland nog in kinderschoenen.
Toch zien bedrijven steeds vaker de noodzaak om senioren met speciale reclamecampagnes te bestoken. Unilever bedacht de cholesterolverlagende margarine Becel Pro-activ. Philips kwam met makkelijk te bedienen apparatuur voor vijftigplussers, de Sense and Simplicity-lijn. En de 50 Plus Beurs is, volgens organisator Alexander van der Kerkhof, de enige beurs waarvan het aantal bezoekers al twaalf jaar lang groeit. Werd de eerste editie, in 1993, nog gedomineerd door niet-commerciële standhouders zoals -toen nog- de PTT. Tegenwoordig zijn het de commerciële standhouders die het grootste gedeelte van de beurs beslaan.
Als het commerciële belang van de ouderen eenmaal erkend is, blijft de vraag hoe deze groep moet worden aangesproken. Keehnen pleit voor een positief en actief beeld. Keehnen: “In commercials kunnen best ouderen voorkomen, maar het is het beste om ze samen met andere generaties neer te zetten. Humor kan best, maar dan wel met respect. Ouderen zien zichzelf niet graag als een bron van vermaak.”
DE BRIEF AAN DE STICHTINGEN WELZIJN OUDEREN
SWP stuurde een brief aan de swp’s met de suggestie de auteur Liebje Hoekendijk uit te nodigen voor een lezing. Daar is ruim op gereageerd. Er zijn nu afspraken voor de volgende plaatsen::
Hengelo, Gieten, Delft, Leusden, Schiedam,Ommen, Nieuwkoop, Twello (Cosbo) en Vlissingen.
Er lopen nog gesprekken met Huizen, Marijkehiem, Arnhem en Driebergen
In Almelo heeft de SWO zendtijd op de lokale radio, waar anderhalf uur aan het boek wordt besteerd samen met de auteur.
Nelien van Dorp Sonneveld
2005-11-22 16:11:40 496
Als je dit boek gelezen hebt wil je het liefst 90 worden; een meeslepend en buitengewoon aanstekelijk boek!!! in een keer uitgelezen
Joos Korporaal
2006-03-08 14:29:30 797
Ik begrijp niet dat "Levenskunst van Ouderen" niet als warme broodjes de boekenwinkels uitvliegt.
Het is een fantaastisch boek en zou door iedere oudere gelezen moeten worden.
Hoe komt het dat dit niet in grote getale in de boekwinkels ligt? Waarom wordt er niet op grootse wijze reclame voor gemaakt?
Waarom kopen niet alle Stichtingen Welzijn Ouderen, verpleeghuizen, verzorgingshuizen, wooncentra een aantal exemplaren om aan hun vrijwilligers,die met en voor ouderen werken,cadeau te doen?
Ik zou geen beter geschenk weten.
UITGEVER DOE ER WAT AAN
Alex de Preter
2006-03-11 13:23:33 804
Misschien een foute titel. Mensen voelen zich niet oud. Het is niet zoiets als het handboek voor de alcoholist proberen te verkopen aan mensen die teveel drank tot zich nemen. Ook niemand voelt zich alcoholist.
corrie voesten
2007-02-19 11:30:21 1339
Dit zou verplichte literatuur moeten zijn voor een ieder die in de thuiszorg werkzaam is.
Pietje
2007-06-13 12:14:14 3714
Leuk boek! Erg fijn om te lezen.
anneke janssens
2009-01-27 09:34:12 5387
Mijn naam is Anneke Janssens en ik werk als op vrijwilligersbasis bij een gesubsidieerd ouderenproject in rotterdam. Door discussiemiddagen te organiseren hoop ik (met mijn collega's) eenzame, geïsoleerde ouderen in contact te brengen met elkaar.
Dit booek lijkt mij een mooi boek om zulke middagen over te organiseren. Nu is mijn probleem dat er geen geld vrij gemaakt kan worden voor de aankoop van het boek. Ik zelf mij financieel net kan redden. Is er een manier om zeer goedkoop aan het boek te komen?
Mijn gegevens zijn:
Anneke Janssens
Sparrendal 202
3142 LK MAASSLUIS
Tel: 0651284819
mai: annekejanssens@orange.nl
