...en Trouw was zo vriendelijk een repliek van mij op te nemen op 11 januari, getiteld ‘Oud worden is wel degelijk feest’. Hierop kreeg ik een aantal reacties, w.o. een nieuwe vraag om een lezing en medewerking aan een t.v. programma.
Ik heb de laatste tijd bedacht dat de mens zelf eigenlijk leeftijdsloos is. Je verandert wel, je ontwikkelt je, maar je leeftijd heeft daar niets mee te maken. Sonja Barend zei het al: ‘je verpakking wordt oud’. Dat botst natuurlijk als je in de maatschappij wordt aangeproken op die verpakking en niet op de ‘jonge geest’ die daarbinnen woont.
15 janari ANBO Amstelveen.
Een hele grote zaal vol. Bij de nabespreking werd meteen de vraag gesteld: ‘hoe komt het toch dat de kerken zo tegen euthanasie zijn’. Mijn antwoord is, dat kerken (en sommige samenlevingen) vinden dat je levenseinde een zaak van God is en niet van jezelf, en als je daar zelf wel invloed op wilt uitoefenen, dan bega je een zonde tegen God. Dan moet je wel aannemen dat de hele medische technologie ook altijd en helemaal het werk van God is, want dat bepaalt in hoge mate het moment van je levenseinde. Iemand anders vond dat je geen ander (een arts) kon belasten met jouw euthanasie, maar als deze achter het besluit staat is het geen belasting. Er was net op TV een programma geweest waarin de zoon vertelde hoe zijn vader zelf de middelen innam en zo niemand belastte.
Het was een intense en langdurige discussie. Er werd ook geklaagd dat, als je alles geregeld hebt, alles op papier staat, met huisarts gepraat is enz., maar dat als je dan wordt opgenomen al die afspraken van nul en generlei waarde blijken te zijn. Er kwamen zeer schrijnende verhalen naar boven over zo’n uitgestelde dood.
Er is ook zoiets als lijden aan het leven. Als je echt klaar bent, maar je lichaam nog doorgaat. Dat wordt niet erkend als reden voor euthanasie. Met het nieuwe kabinet zullen de mogelijkheden in ieder geval niet verruimen.
De medewerkster van de SWO stelde voor om toch ook maar over andere dingen te praten. Als euthanasie zo leeft, zullen ze er nog een keer een aparte avond over beleggen.
Mensen met ernstige traumas: het komt regelmatig terug tijdens de nagesprekken. Als je jonger bent kun je de deksel nog stevig op de pot (met vreselijke herinneringen) houden, maar als oudere heb je soms de energie niet meer en dan komt alles weer boven. Iemand had het meeste baat bij lotgenotenhulp (stichting 40-45), een ander bij hulpverleners, gespecialiseerd in traumaverwerking.
Toen kregen we het over activiteiten. Contact met vrouwen van andere culturen: samen dingen doen. Het grote belang om je interesses te blijven ontwikkelen, er is een groot aanbod van mogelijkheden.
16 januari Lelystad, bibliotheek.
Ook al een heel aardig gezelschap. Ze kwamen meteen al op me over als een stel mensen dat wel een pittige ochtend wou hebben. Er werden dan ook niet zozeer levensverhalen verteld, maar onderwerpen uitgediept.
Als je je man verliest, heb je niet alleen de rouw, maar ook het alleen-zijn. Je kunt je verhalen niet meer kwijt als je thuiskomt (goed om licht te laten branden). E-mail is makkelijk en ook voor de ontvanger niet belastend. Iemand anders zei 5 vriendinnen te hebben: een om mee te kamperen, een om mee naar theater te gaan, een voor het fietsen enz. Er was altijd wel een reserve. Maar sommige mensen komen er niet meer aan toe. Dan zouden de weduwen die het zo prima georganiseerd hebben en kassian hebben met minder-gelukkige en eenzame ouderen, eens samen met hen activiteiten kunnen zoeken. Voor eenzame mensen is een appèl om samen dingen te doen of zelfs eenvoudig vrijwilligerswerk te doen, beter dan alleen komen koffiedrinken. Een betaalde kracht was ook in het gezelschap die juist dat soort (activerend) huisbezoek doet. Er wordt (door een vrijwilligster) elke woensdagochtend een inloopochend reorganiseerd (bij de SWO) en daar vormen zich groepjes met gelijke interesses.
Wat is de zin van het leven? Dat was een zaak van discussie. In mijn boek geeft ik niet het antwoord, maar wel de stem van allerlei mensen en hun zingeving. De groep vond in ieder geval dat het een zaak van van eigen keuze.
Een schrijnend geval van vrijwilligers-wegsturen werd ook verteld: (al het tweede tijdens de nagesprekken) van een zeer ervaren en ook bekende vrijwilliger (documentatie geschiedenis van ir.Lely) die werkte bij een museum en door een nieuwe jonge directeur pardoes op straat werd gezet. ‘Zoek maar een andere hobby’.
Wie geeft de vrijwilligers nou toch eens bescherming tegen dat soort praktijken?
22-1 Heerenveen bibliotheek
Goed opkomst, zo’n 30 mensen. Het wordt een druk weekje, 3 lezingen in 4 dagen.
De aanwezigen leefden heel erg mee met het gesprokene, zodanig dat ik maar niet al mijn verhalen heb verteld, het werd anders teveel. Daar komt bij, dat ik steeds meer verhalen krijg, van de groepen waar ik kom namelijk. Er werd verteld dat mantelzorg dan in theorie wel vrije keuze is, maar dat je, als je zelf gezond bent, geen hulp krijgt voor partnerverpleging. Je ‘moet’ dus wel. Waarvan acte. Iemand anders vond dat je als je oud bent geen nieuwe vrienden kunt maken, geen echte vrienden. Dat is waar, vooral de vrienden die je lang hebben gekend, waarmee je een gemeenschappelijk verleden hebt. Die mensen zijn niet te vervangen. Dan moet je iets anders opbouwen. Door mensen met gelijke interessen te vinden kun je toch weer dingen samen doen en daar kun je pleizierige contacten aan overhouden.
Verlies… ja, je verliest. Je bent in een soort rouw over verlies aan schoonheid (40 jarigen schijnen zich daar trouwens meer om te bekommeren dan 60 jarigen), allerlei ander verlies. Dat moet je verwerken. De kunst blijft om wat je wel hebt en zelfs krijgt, zo waardevol te achten dat de balans niet negatief is.
De bijeenkomsten beginnen een soort reunie-gehalte te krijgen. Was er al respons op vroegere publicaties, deze keer op onze Open Vrijwilligersdagen (1996-2000) en de vrijwilligerskrant die we toen verspreidden. Een zorgcentrum gebruikte nog steeds ons motto: ‘Leuk om te doen’. Of ik ook daar wou komen met de lezing. Dat komt nu ook steeds meer: mensen die komen, vragen je voor hun eigen groep. Ik ben blij met de variatie: een kerk, het vrouwenhuis, filosofiegroep, de Rotary en onze trouwe klanten: de bibliotheken, zorgcentra en de ouderenbonden.
24 januari Laren bibiotheek
Kleine maar interessante groep. Een deelnemer vertelt over zijn vrijwilligerswerk. Hij had al voor zijn pensioen kenbaar gemaakt dat hij iets voor dementerenden wilde doen. Nu leidt hij in het Alzheimercafe een groep heren. Alleen heren (er is ook een vrouwengroep, maar vrouwen zijn veel makkelijker te krijgen dan mannen). Hij biedt niet alleen gezelligheid, maar ook bezigheden. Woordspelletjes enz. Het zijn mannen met beginnende dementie die nog graag willen oefenen wat ze nog wel kunnen. Ze bemoedigen elkaar. Hij werkt ook bij het revalidatiecentrum de Tafelberg.’Daar moet je wel tegen kunnen, wat je daar ziet. En, zoals u zei, je moet het leuk vinden anders houdt je het niet vol’. Hij biedt daar alleen koffie en gezelligheid.
We spraken ook nog over die negatieve opvattingen over de maatschappij. (we vervolgden het gesprek van twee dagen daarvoor in Heerenveen). Je hoort alleen het slechte nieuws. Een deelneemster was net in de Amsterdamse wijk ‘de Baarsjes’ geweest, een zeer slecht bekend staande wijk met veel allochtonen, maar ze was daar een hele dag in de bibliotheek geweest en zag daar zoveel geinteresseerde mensen! Het project van de gemeente dat ieder 2 jarig kind een gratis plaatjes-met-tekst boekje cadeau krijgt met instruktie: kind op schoot nemen, eerste keer niet meer dan 3 paginas voorlezen enz. Het is geen traditie om kleine kindertjes op die manier voor te lezen terwijl het voor hun taalontwikkeling nodig is. Ze vond het hartverwarmend.
Ook waren er reacties op het boek.
25 januari Warnsveld bij Zutphen
We zijn in de Eetschuur tegenover de kerk, het is een protestants kerkelijk initiatief, een open avond voor iedereen. We rijden er heen door de ijzige winteravond.
Volle bak. En, wat me nog niet eerder was gebeurd, ik werd streng vermaand! Het eerste deel van mijn lezing was veel te makkelijk, veel te oppervlakkig. Ik had weliswaar in het laatste stuk van de lezing verteld over de strijd die gevoerd moet worden om een positieve houding vol te houden, maar daar had ik dan beter mee kunnen beginnen. Niet dat iedereen dat zei natuurlijk, maar wel enkelen. Als ik zeg 'oud is feest' bedoel ik dat er in de maatschappij zielig en meewarig wordt gedaan over oud-worden, maar dat veel ouderen het wel als een mooie tijd beschouwen. Maar het gesprek ging over: dat het toch een kunst is om het als feest te ervaren, levenskunst. Zeg liever feest-voor-de-geest. Een ander: meestal voel je dat niet, alleen soms, eventjes. En als je je partner verliest kost het veel tijd en inspanning om later toch weer te genieten van het leven. (In het boek zijn dat de hoofdstukken 3, 4 en 9).
De predikant vroeg waarom ik met deze boodschap rondreisde. Om het hier even heel kort door de bocht samen te vatten: omdat er zoveel grote ellende is in de wereld, dat we alle optimisme die we hebben, nodig hebben om onzelf en elkaar overeind te houden.
We hebben het ook uitgebreid over vrijwilligerswerk gehad. Je leven is alleen maar luxe als je niet ook iets voor anderen doet. Iemand zei dat vrijwilligers iets bieden wat professionals niet kunnen bieden: ze hebben tijd, en dat is een vorm van kwaliteit. Professionals zouden ook graag veel meer tijd kunnen besteden aan hun patienten of aan leerlingen bijvoorbeeld, maar worden door de vele regels klemgezet.
De predikant las mooie gedichten voor, want het was ook ‘Gedichtendag’.
Bussum 26-1-2007, tot het volgende verslag!
Liebje Hoekendijk
