Levenskunstvanouderen.nl || ALS JE LEVEN KLAAR IS

WELZIJN IS NIET HETZELFDE ALS PLEIZIER
Mariska Jansen in Trouw 9-2-2007
De Belgische filosoof Thomas Nys vindt dat we ons moeten afvragen waar het beroep op zelfbeschikking vandaan komt. Hij zegt dat zelfdoding geen vrije keuze is. Hij stelt dat welzijn wordt verward met pleizier. Hij denkt dat een oudere die een eind aan zijn/haar leven wil maken, dat voornemen los zou laten als er meer aandacht, zorg en interesse zou worden ervaren van de omgeving… Hij vindt dat het te mager is om hulp bij zelfdoding toe te laten als er lichamelijke of psychische pijn is die we willen stoppen. Een dier krijgt een spuitje als het niet meer gaat, maar een mens is meer dan een dier. …Zelfs het beroep op menselijke waardigheid vindt hij geen argument. Men denkt tegenwoordigheid dat welzijn en waardigheid datgene zijn wat ik als mens ervan maak, ik bepaal wat ik nog een waardig leven vindt… maar het is de maatschappij die bepaalt wat men een waardig leven vindt. ‘Mensen willen en onafhankelijk en actief en origineel zijn. Als dat allemaal niet meer kan en hulpbehoevend zijn geworden voelen ze zich minderwaardig’. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat het ‘niet tot last willen zijn’ bij 47% van de ondervraagden reden tot een euthanasie-wens kan zijn. Nys roept op tot een discussie over wat ‘een onwaardig leven‘ is…er bestaat een waardigheid die los staat van wat iemand wenst. We moeten misschien een ander soort hulp bieden.

In hetzelfde nummer:
FILOSOFEREN MAAKT EEN MENS TOT EEN STERVELING, VOORBEREID OP DE DOOD.
door Peter Henk Steenhuis. Enkele gedachten uit het boek ‘De Tien Geboden’, een handleiding voor de 21ste eeuw’, door Fernando Savater. In de rechtszaak tegen de suicideconsulent Ton Vink zegt Vink: ‘Ik hecht heel sterk aan zelfbeschikking. Dat niemand anders dan jijzelf uiteindelijk bepaalt wat goed voor je is’…Met de zaak tegen Vink in het achterhoofd is het aardig te kijken naar wat Savater zegt over het vijfde gebod: Gij zult niet doden. Vink spreekt consequent over ‘levensbeeindiging’ en niet over zelfmoord, ‘want moord is het nemen van een leven wat jou niet toebehoort, maar mijn leven behoort mij wel toe, dus kan ik mijzelf niet vermoorden’. Savater geeft bij het vijfde gebod een overzicht aan gedachten over suicide. Rabbijn Saca vindt zelfmoord verwerpelijk, dat is de joodse traditie. ‘Als je verzwakt bent moet je krachten vergaren om dit op te lossen en je niet vergrijpen aan je eigen leven;. De antieke Seneca (geb 55.v.christus, moraalfilosoof) komt juist wel sterk op voor het recht op zelfdoding. Savater zegt dat de dood eigenlijk het wijsgerige onderwerp bij uitstek is voor de filosofie.

BEGRIP VOOR EUTHANASIEWENS
Dr.Bert Keizer (verpleeghuisarts) zegt (in Trouw 10-2-2007) dat hij altijd tegen euthanasie voor dementerenden was, maar dat zijn mening aan het veranderen is. Hij geeft (o.a.) een voorbeeld: ‘Mevrouw C. is tachtig, weduwe, woont alleen thuis en zag in het verleden haar moeder en zus al eens de dementie insukkelen. Ze durft de deur niet meer uit, want ze vindt haar woning niet meer terug. Ze durft niet naar de supermarkt, want ze kan niet meer rekenen of een maaltijd plannen. Ze durft niet meer op te bellen of de telefoon aan te pakken omdat ze steeds te horen krijgt: ‘snap je dat niet – weet je dat niet – kun je dat niet – je zou toch hier zijn – ik ga toch met je mee morgen - maar dat was vorig jaar – ik heb je nog zo gezegd, dat…’ enzovoort.
‘Ik wil hier uit’, zegt ze. Haar dagen zijn een wanhopig springen van de ene droge plek naar de andere en het water stijgt aan alle kanten. Haar moeder en haar zus is ze echt niet vergeten. Ook in haar beginnende dementie is zij nog in staat een doodswens aan te geven. En die is ze de volgende dag heus niet vergeten.

Bert Keizer had al eerder over dit ondeewerp geschreven In Trouw n.a.v. een Congres ‘Lijden aan het leven’, Trouw 17 december 2005:
We hebben het over mensen die zo oud zijn geworden dat hun leven wel voorbij is, maar hun lichaam niet…hun leven krijgt een museaal aspect… Wie heel erg oud wordt komt langzamerhand terecht in een ander stamverband dat niet meer voedend is voor zijn of haar innerlijke leven, er zijn zoveel dingen die je niet kunt uitleggen aan mensen die het niet hebben meegemaakt… Extreme hoogbejaardheid is emotioneel een beproeving. Biologisch is het een raar gebeuren dat steeds minder zeldzaam wordt. Ons type lichaam hoort zich helemaal niet te bevinden in het barre gebied boven de boomsgrens waar niks meer groeit dat ons kan herbergen. Afgezien van lichamelijk functioneren komt daar nog eens de geestelijke aftakeling bij. Dementie is op die leeftijd bijna regel’. Tot zover Bert Keizer.

24 maart gaan we verder in Trouw
WIJ ZIJN GEEN BESCHAAFDE WEZENS
Ook gezonde, maar levensmoede ouderen hebben recht op een zelfgekozen dood betoogden Eugene Sutorius en Wouter Beekman (beide NVVE) op 17 maart in Trouw (Vergeten door de dood), maar Gerbert van Loenen (hoofdredacteur Trouw) is het daarmee volstrekt oneens. Hij noemt de beide pleitbezorgers typische representanten van het Verlichtingsdenken. ‘Zij denken dat alle beschaafde mensen net zo keurig en beschaafd, net zo onbaatzuchtig en oprecht zijn als zijzelf. Dat is een vergissing.’ Van Loenen verder: Als we oude mensen willen helpen zichzelf te doden, zijn daar drie groepen nauw bij betrokken: Uiteraard de mensen die niet langer willen leven. Verder de mensen die hun dood zouden moeten bespoedigen. En ten slotte de omgeving van de bejaarden met een doodswens. Minder nauw, maar uiteindelijk toch evenzeer erbij betrokken is de samenleving als geheel; ook die zal veranderen als de wetgever zelfdoding door en voor levensmoede ouderen organiseert…
(de eerste groep) Wie zegt dood te willen, wil morgen misschien niet meer dood…
(de tweede groep) Dat artsen menselijke wezens zijn, niet mensen volgens het achttiende eeuwse ideaal, maar echte mensen met emoties en angsten en ambities, dat past niet in het plaatje van de NVVE…moet ook de gewone aftakeling aan het einde van een mensenleven al een reden zijn om een arts of andere hulpverlener te belasten?
… er is aan de andere kant altijd gevaar van machtsmisbruik, manipulatie en ambitie.
En dan de familie: Zijn mensen werkelijk zo op zichzelf? Mag je het misschien ook vreselijk vinden, mag je boos zijn en je verlaten voelen als een geliefde zichzelf het leven beneemt? Leven mensen dan echt alleen voor zichzelf? (meestal is er in deze situatie geen familie LH)
(de derde groep) Wat gebeurt er met de samenleving die ouderdom als legitieme reden ziet voor zelfdoding?…’Best zielig, dat oude mens alleen, maar ze kiest er toch zelf voor om zo door te leven?’ Wie dat denkt te verhinderen met ‘stricte criteria’ en ‘zorgvuldige toetsbaarheid’ getuigt van een volkomen logisch mensbeeld dat geen recht doet aan de complexe werkelijkheid. Vergeet de procedures, zelfdoding is vreselijk…

28 maart in Trouw
ALS OUDEREN DOOD WILLEN VRAAG JE TOCH: WAAROM?
Er moet geen recht op zelfbeschikking komen voor ouderen die ‘waardig willen sterven’. Dat zou betekenen dat ouderdom reden is voor zelfdoding.
Artikel door Theo Boer, universitair docent ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit te Utrecht. De schrijver verzet zich tegen de droom van het maakbare leven, tot het einde geregeld. Een normaal gezond mens, ook een normaal gezond oud mens, behoort niet zo te lijden dat zij het leven niet meer aankan. De samenleving doet er goed aan om de keuze voor zelfdoding met een passend taboe te blijven omringen.

EN IK?
Ik vind het wat flauw om na deze discussie niet te zeggen wat ik er zelf van denk, op gevaar af dat ik mensen teleurstel die het niet met me eens zijn.

Mijn mening:

Ik vind het onverdragelijk dat ik in zo’n uiterste situatie aan het eind van mijn leven afhankelijk ben van het geweten van anderen, en niet van dat van mijzelf. Misschien omdat ik geen andere authoriteit herken en erken van die anderen, behalve dan in hun vakgebied. (niet de godsdienst). Of voortleven ondragelijk is kan ik alleen zelf uitmaken.

Er bestaat een universeel recht op leven. Er is geen universele plicht tot leven. Dat recht op leven zal ik altijd verdedigen, ook voor mensen bij wie ik zou zeggen: ‘als ik in haar schoenen stond zou ik niet verder willen’. Maar dat bepaalt toch iemand helemaal zelf. Ik denk hierbij aan Micho, een vriendin die vorige maand stierf aan MS, en die alleen nog met haar ogen iets kon communiceren. En toch wou ze niet dood. Maar dat is geen model voor anderen. Dementerenden hebben recht op leven en verzorging en respect tot het einde. Maar niemand mag ze de plicht tot leven opleggen.

De kwaliteit van leven, daar gaat het om. Puur biologisch menselijk leven zegt mij niets. En die kwaliteit kan – ik zou bijna zeggen natuurlijk – alleen door jezelf bepaald worden. Je bent voor anderen natuurlijk hoe dan ook wel ‘kwaliteit’ een waardevol mens. Maar anderen moeten jouw wens t.a.v. jezelf respecteren.

Eigenlijk gaat de discussie niet over sterven, maar over leven. De tegenstanders van de vrije keuze voor euthanasie bij hoge ouderdom willen aldoor dat leven weer prettig maken zodat doodgaan niet meer hoeft. Eigenlijk vind ik dat onwaardig. Het leven heeft een boog, met een begin en een eind. De kwaliteit van leven betekent juist, dat datgene wat mooi was, ook mooi mag eindigen. Zinvol, niet vol leef-kramp. Ook het lijden is deel van het leven, maar juist ook dan blijft de keuzemogelijkheid zelf als een kwaliteit bestaan. Bij verlies krijgt datgene wat je nog wel hebt, extra glans. Maar het is net alsof het zijn glans verliest als een door anderen opgelegd uitstel van het einde, de afsluiting moet zijn van een leven dat je zelf hebt geleefd.

Ouderdom is op zichzelf natuurlijk nooit een reden tot euthanasie. Wat een onzin. Er zijn al heel wat redelijk happy 100 plussers. Maar mensen die echt helemaal klaar zijn, die het gevoel hebben dat de dood ze heeft vergeten, wel. ‘Oud en der dagen zat (vol)’.

Klaar-zijn met het leven is een reëele mogelijkheid. Een door medische technieken verlengd leven, of een door een onverwoestbare lichamelijke gezondheid onnatuurlijk doorlevend lichaam, staan de zinvolle afronding in de weg.
Zie verder mijn boek Levenskunst van ouderen, hoofdstuk 9.

AKTUELE AANVULLING EUTHANASIEDEBAT
Op 28 april, de dag dat de NVVE vergadert, publiceert Trouw de resultaten van een onderzoek naar wat genoemd wordt auto-euthanasie. Naar schatting beeindigen jaarlijks 4400 mensen hun leven, in overleg met hun naasten. De helft vroeg om euthanasie aan de huisarts, die weigerde.
De methoden die gebruikt worden zijn: weigeren van eten en drinken, of slaapmiddelen. De naasten zeiden in 70 a 80% van de gevallen dat het sterven ‘waardig’ was. Men hanteert de term ‘auto-euthanasie- als er sprake is van overleg met familie, vrienden en zorgverleners. Anders heet het ‘zelfdoding’. Psychater B. Chabot, universiteit van Amsterdam

LEDENVERGADERING NVVE
De nederlandse vereniging voor vrijwillige levensbeeindiging hield haar algemene ledenvergadering op 28 april 2007. Er zijn 100 000 leden, een procent was aanwezig in de Jaarbeurs in Utrecht. De plannen voor de naaste toekomst stond ter discussie.
Naast de algemene diensten die doorgaan, heeft men twee nieuwe aandachtspunten: Dementie en Psychiatrische patienten.
Dementie kan al in een vroeg stadium lichamelijke worden vastgesteld. Voor mensen die een waardig einde aan hun leven willen, is het verwachtte verlies aan menselijke waardigheid onverdragelijk. In de discussie wilde men graag het begrip ‘identiteitsverlies’ toegevoegd zien aan ‘verlies aan menselijke waardigheid’ toegevoegd zien. Anders is het al te subjectief, en trouwens, in het medische handelen komt men vaak tegenover (hopelijk tijdelijk) verlies aan waardigheid te staan. Er is steeds meer begrip voor de wens om bij vestgegstelde dementie de mogelijkheid van euthanasie te honoreren, op een zelfgekozen, eventueel later moment, al kan die wens volgens de wet nog niet gehonoreerd worden. Zorgvuldig onderzoek en afstemming met artsen zou de overheid kunnen steunen om tot ruimere mogelijkheden te komen – al is dat met het huidige beleid niet direct te verwachten. Psychiatrische patienten kunnen zeker zo ernstig lijden als mensen met een lichamelijk probleem. Binnen de wet kan voor die verruiming van de acceptatie van ‘ondragelijk lijden’ ook als geestelijk lijden, wel meer begrip komen.
Men kijkt verder uit naar mogelijkheden om een leerstoel in te stellen.